فیبرومیالژیا چیست + روش های درمان و تشخیص آن چگونه است؟

آخرین به‌روزرسانی در آوریل 7, 2026 توسط دکتر فهیمه تفتی متخصص طب فیزیکی ستون فقرات و عصب و عضله – نظام پزشکی 160531

فیبرومیالژیا یک روماتیسم بافت نرم است که باعث می‌شود وقتی صبح از خواب بیدار می‌شوید، احساس کنید که هرگز نخوابیده‌اید، حتی اگر خواب شبانه خوبی داشته باشید. این سندرم معمولاً با تغییرات سبک زندگی قابل درمان است و می‌تواند در صورت تحریک استرس عود کند. کارشناسان پزشکی اطلاعاتی در مورد «سندرم فیبرومیالژیا» که به عنوان سندرم درد و خستگی مزمن نیز شناخته می‌شود، ارائه دادند.

فیبرومیالژیا چیست؟

فیبرومیالژیا یک سندرم درد روماتیسمی مزمن در بافت‌های نرم است که با اختلالات خواب، درد و حساسیت در عضلات، خستگی شدید و ضعف مشخص می‌شود. این بیماری همراه با حساسیت شدید، در نواحی خاصی از بدن، بروز می‌کند.

این سندرم که 3 درصد از جمعیت را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بر زندگی بیماران تأثیر منفی می‌گذارد. فیبرومیالژیا، دومین بیماری روماتیسمی شایع، در زنان سه برابر بیشتر از مردان است.

مطالعات نشان می‌دهد که تقریباً 1.3 میلیون بیمار فیبرومیالوژی در کشور ما وجود دارد. علائم فیبرومیالژیا احتمالاً با علائم بیماری‌های مختلف قابل مقایسه است. اگرچه علائم فیبرومیالوژی در صورت عدم تشخیص صحیح خفیف است، اما خطر عود بسیار زیاد است. در صورت عدم درمان، فیبرومیالوژی می‌تواند منجر به کاهش فعالیت های روزمره می شود.

علائم فیبرومیالژیا چیست؟

اگرچه علائم فیبرومیالژیا خیلی شدید نیستند، اما برجسته‌ترین علامت آن حساسیت در قسمت‌های خاصی از بدن است. علاوه بر این، فیبرومیالوژی خود را با درد و کم خوابی نشان می‌دهد. مشکل در تنفس و وزوز گوش از شایع‌ترین علائم فیبرومیالژیا هستند.

افراد مبتلا به فیبرومیالوژی شخصیت عجیبی دارند. آنها از خود انتظارات بالایی دارند، کمال‌گرا هستند، و خلق و خوی آنها خیلی سریع تغییر می‌کند. این افراد بیشتر احتمال دارد در مواقع استرس‌زا درد بیشتری را تجربه می کنند. علائم فیبرومیالوژی با درد کمر و گردن، سندرم خستگی مزمن، افسردگی، کم‌کاری تیروئید و اختلالات خواب، را می‌توان به شرح زیر نشان کرد:

• تجربه درد بیش از حد معمول.
• همچنین، تجربه محرک‌های بدون درد.
• سوزن سوزن شدن و بی‌حسی در دست‌ها و پاها
• تپش قلب
• عدم مقاومت در برابر ورزش
• شکایت از یبوست، اسهال و نفخ
• افسردگی
• مشکلات حافظه
• احساس خستگی در طول روز
• احساس بیدار شدن بدون استراحت
• کاهش خواب
• حساسیت به دلیل کاهش درد ناشی از محرک‌های
• اختلال در تمرکز، مشکل در یادگیری چیزهای جدید
• 30 تا 50 درصد از بیماران دچار بیش‌تحرکی مفاصل می‌شوند.
• حساسیت بیش از حد قسمت‌های خاصی از بدن، ویژگی اصلی این بیماری است.

علل و عوامل خطر فیبرومیالژیا

پزشکان هنوز علل دقیق فیبرومیالژیا را نمی‌دانند، اما عوامل متعددی ممکن است عامل این بیماری  باشند. این عوامل زیر به صورت کامل شرح داده شده‌اند:

1. ژنتیک	از آنجایی که به نظر می‌رسد فیبرومیالژیا در خانواده‌ها ارثی است.
2. التهاب	به نظر می‌رسد تعدادی از بیماری‌های خاص محرک فیبرومیالژیا هستند یا ممکن است شدت آن را تشدید کنند.
3. آسیب روانی یا جسمی	رابطه‌ای بین فیبرومیالژیا و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) برقرار شده است.

معمولاً اعتقاد بر این است که اساس این سندرم در عامل درد مرکزی نهفته است. این نظریه بیان می‌کند که افراد مبتلا به فیبرومیالوژِی به دلیل حساسیت مغز به سیگنال‌های درد، آستانه درد پایین‌تری نسبت به دیگران دارند.

دانشمندان معتقدند که تحریک مکرر عصب در مغز فرد مبتلا به فیبرومیالوژی باعث تغییرات شیمیایی خاصی می‌شود. این تغییرات به صورت افزایش شدید و استثنایی در ترشح مواد شیمیایی خاصی در مغز که افراد را از درد آگاه خواهند کرد، بروز می‌کنند. علاوه بر این، گیرنده‌های مغز از حافظه کوتاه مدت درد رنج می‌برند و بیش از حد حساس می‌شوند، به این معنی که دائماً نسبت به علائم درد واکنش بیش از حد نشان می‌دهند.

عوامل خطر فیبرومیالژیا

عوامل خطر عبارتند از:

1. جنسیت	فیبرومیالوژِی در زنان شایع‌تر از مردان است.
2. سن	فیبرومیالژیا بیشتر در بزرگسالان جوان رخ می‌دهد، اما می‌تواند در کودکان یا سالمندان نیز رخ دهد.
3. الگوهای خواب مختل شده	تعیین اینکه آیا الگوهای خواب مختل شده ناشی از فیبرومیالژیا است یا خیر، دشوار است.
4. سابقه خانوادگی	اگر یکی از بستگان نزدیک شما همین مشکل را داشته باشد، احتمال ابتلا به فیبرومیالژیا در شما بیشتر است.
۵. بیماری‌های مفصلی	اگر کسی به هر نوع بیماری مفصلی مانند آرتریت روماتوئید یا لوپوس مبتلا باشد، احتمال ابتلا به فیبرومیالژیا در او افزایش می‌یابد.

چه چیزی باعث فیبرومیالژیا می‌شود؟

اگرچه علت فیبرومیالوژی ناشناخته است، تحقیقات نشان می‌دهد که عوامل ژنتیکی بسیار مهم هستند. در نتیجه، افرادی که با هم فامیل هستند، بیشترین احتمال ابتلا به فیبرومیالوژِی را دارند.علت اصلی سندرم فیبرومیالژیا عوامل محیطی هستند. مانند آسیب‌های جسمی و عاطفی در دوران کودکی، از عوامل خطر اصلی فیبرومیالوژی هستند.

فیبرومیالژیا همچنین یک بیماری روانی است. فیبرومیالوژی در افرادی که افسردگی، اختلالات خواب و اضطراب شدید دارند، شایع‌تر است. فیبرومیالوژی (روماتیسم بافت نرم) که در زنان بین ۲۵ تا ۵۵ سال شایع‌تر است، می‌تواند در مردان و در دوران کودکی نیز ظاهر شود. 

فیبرومیالژیا در بین افرادی که در حرفه‌هایی مانند روزنامه‌نگاری، معماری و بخش مالی فعالیت دارند، رایج است. علاوه بر این، فیبرومیالوژی در افرادی که شغل خود را دوست ندارند، رخ می‌دهد. از آنجایی که نارضایتی عاملی است که درد را افزایش می‌دهد، افرادی که از شغل خود ناراضی هستند، بیشتر از افرادی که شغل استرس‌زا دارند، از فیبرومیالژیا رنج می‌برند.

به طور کلی، علل فیبرومیالوژی را می‌توان به عنوان اختلالات خواب، اختلالات در عدم تعادل موادی به نام انتقال‌دهنده‌های عصبی در سیستم عصبی مرکزی، اختلالات عصبی و هورمونی، اختلال عملکرد عضلانی و عصبی و بیش‌فعالی سیستم عصبی سیاتیک ذکر کرد.

فیبرومیالژیا چگونه تشخیص داده می‌شود؟

به محض مشاهده علائم فیبرومیالژیا، مشورت با یک متخصص روماتولوژی برای تشخیص و درمان فیزیوتراپی ضروری است. 

فیبرومیالوژی از طریق علائم و معاینه فیزیکی بیمار تشخیص داده می‌شود. برای تشخیص فیبرومیالژیا، علائم باید به مدت سه ماه ادامه داشته باشند. معاینه فیبرومیالوژی مشخص می‌کند که آیا این نقاط حساس در تقریباً 11 از 18 نقطه حساس بدن، که نقاط حساس نامیده می‌شوند، وجود دارند یا خیر.

بیمار باید نسبت به این نقاط بدن حساسیت بالایی داشته باشد. نباید صرفاً بر اساس آزمایش خون به فیبرومیالژیا مشکوک شد. با این حال، ممکن است آزمایش خون برای تشخیص افتراقی تجویز شود. در مورد فیبرومیالژیا، که اغلب با سایر بیماری‌ها اشتباه گرفته می‌شود، آزمایش‌هایی که از این اشتباه جلوگیری می‌کنند، از اهمیت بالایی برخوردارند.

فیبرومیالژیا چگونه درمان می‌شود؟

ثبات در درمان فیبرومیالژیا بسیار مهم است. اگر تشخیص صحیح انجام نشود، ممکن است درمان بیماری دیگری آغاز شود و بیمار به دلیل بار غیرضروری دارو با مشکلات بیشتری روبرو شود. این وضعیت همچنین باعث مزمن شدن فیبرومیالوژی می‌شود. تغییر پزشک، قطع درمان و جستجوی درمان‌های مختلف نیز بر درمان فیبرومیالوژی تأثیر می‌گذارد. پایداری برای فیبرومیالژیا بسیار مهم است، که می‌تواند با دارو درمان شود.

علاوه بر دارو، بیماران فیبرومیالوژی باید در زندگی روزمره خود تغییراتی ایجاد کنند. یک سبک زندگی منظم و بدون استرس، یک رژیم غذایی متعادل و خواب منظم مهمترین کلیدهای درمان هستند. 

مهمترین اصل در درمان فیبرومیالوژی همکاری بین بیمار و پزشک است. کاربردهای PRP، فیزیوتراپی، روش‌های منعطف و یک یا چند برنامه ورزشی را می‌توان برای گزینه‌های درمانی فردی اعمال کرد. از بین بردن فیبرومیالوژی (گره‌های دردناک عضلانی)، علت اصلی فیبرومیالوژی، با استفاده از PRP، به ویژه در سال‌های اخیر، بسیار آسان‌تر است. در اینجا چند گزینه فیزیوتراپی وجود دارد که بسته به فرد مبتلا به فیبرومیالوژی ممکن است متفاوت باشد:

• اوزون درمانی
• کاربردهای الکتروتراپی (TENS، اولتراسوند تراپی، جریان‌های تداخلی، بیوفیدبک، HVGS)
• درمان‌های دمایی
• ماساژ بافت
• ماساژ کلاسیک
• تمرینات کششی و آرامش‌بخش
• PRP (پلاسمای غنی از پلاکت)
• نوروتراپی
• پرولوتراپی

تمرینات فیبرومیالژیا

تمرینات فیبرومیالژیا یکی از مهم‌ترین بخش‌های فرآیند درمان هستند. پس از یک روز کاری خسته‌کننده و طاقت‌فرسا، ورزش حداقل سه بار در هفته ضروری است. به ویژه کار طولانی پشت میز و عدم فعالیت، بر رشد عضلات تاثیر منفی می‌گذارد. ورزش به عضلات فرد کمک می‌کند تا کار کنند و احساس بهتری داشته باشند. مهم است که به یاد داشته باشید که این بیماری به تنهایی قابل درمان نیست.

هدف از درمان فیبرومیالوژی، تطبیق گزینه‌های درمانی با نیازهای فردی است که درد و خستگی را تجربه می‌کند و زندگی جسمی و اجتماعی او تحت تأثیر قرار گرفته است. مسکن‌ها و شل‌کننده‌های عضلانی برای درمان دارویی ترجیح داده می‌شوند. جدا از دارودرمانی، آموزش بیمار نیز مهم است. به خاطر داشته باشید که اگر برای مدت طولانی بنشیند، بایستد، به بدنتان فشار وارد کنید، برای مدت طولانی بنویسید، وزنه بلند کنید یا در حالت بازوی کشیده کار کنید، درد طولانی‌تر خواهد شد.

با تمرینات فیبرومیالوژی، وضعیت بهبود می‌یابد، تروما و محرک‌های خارجی مضر کاهش می‌یابد و چرخه درد قطع می‌شود. برای بیماران فیبرومیالوژی بسیار مهم است که در تمرینات هوازی، وضعیت بدن، حرکات کششی، پیلاتس، یوگا و شنا شرکت کنند. علاوه بر این، درمان‌های فیزیوتراپی مانند گرما درمانی، تحریک الکتریکی، درمان‌های آبگرم و ماساژ بسیار موثر هستند. اگرچه بیماران فیبرومیالوژی برای ورزش کردن مشکل دارند، اما برای بهبودی از این بیماری باید تمرینات لازم را انجام دهند.

استفاده از دارو در فیبرومیالژیا

در فیبرومیالوژی هر بیمار باید به صورت جداگانه درمان شود. استفاده طولانی مدت از داروها نیز می‌تواند برای فیبرومیالوژی تحت درمان با دارو مضر باشد. داروهای ضد افسردگی نیز می‌توانند برای فیبرومیالوژی استفاده شوند. این داروها خواب را تنظیم می‌کنند و برای شرایط درد مزمن مفید هستند. با این حال، استفاده طولانی مدت از این داروها می‌تواند منجر به اعتیاد در افراد شود. این امر منجر به عدم موفقیت در درمان فیبرومیالوژی می‌شود. داروهای مسکن فقط برای شرایط سلامت روان همراه توصیه می‌شوند. هنگام استفاده از مسکن‌ها برای فیبرومیالوژی، باید به مشکلات کلیه، معده و فشار خون توجه شود.

بیشتر بدانید= بهترین درمان فیبرومیالوژی

علائم اولیه فیبرومیالژیا عبارتند از:

درد فیبرومیالوژی اغلب به عنوان یک درد مبهم و مداوم توصیف می‌شود اگر حداقل سه ماه طول بکشد. درد به تدریج در هر دو طرف بدن، از جمله قسمت‌های بالا و پایین کمر، احساس شود.

افراد مبتلا به فیبرومیالوژی اغلب خسته از خواب بیدار می‌شوند، حتی اگر گزارش دهند که مدت طولانی خوابیده‌اند. خواب اغلب به دلیل درد مختل می‌شود و بسیاری از بیماران فیبرومیالوژی اختلالات خواب دیگری مانند سندرم آپنه خواب را تجربه می‌کنند.

علامتی که معمولاً به عنوان “فیبرو مه” شناخته می‌شود، توانایی تمرکز، توجه بر وظایف ذهنی را مختل می‌کند. بیماران فیبرومیالوژی اغلب با سایر بیماری‌ها، مانند موارد زیر، همراه هستند:

• سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS)
• سندرم خستگی مزمن
• میگرن و انواع دیگر سردرد
• سیستیت بینابینی یا سندرم مثانه دردناک
• اختلال مفصل گیجگاهی فکی
• اضطراب
• افسردگی

پزشکان چگونه فیبرومیالژیا بیمار را درمان می‌کنند؟

پزشکان از بیمار می‌خواهند که با انجام مراحل زیر علائم خود را درمان کند:

کاهش استرس

تشخیص اینکه هیچ بیماری تهدیدکننده زندگی باعث درد آنها نمی‌شود

کشش آرام عضلات به مدت حدود 30 ثانیه و تکرار این کار پنج بار

انجام تمریناتی که به عضلات یا مفاصل آسیب نمی‌رساند، مانند پیاده‌روی یا شنا

استفاده از گرما در ناحیه‌ای که باعث درد می‌شود یا ماساژ آرام آن

خواب کافی

بیمار باید خواب خود را با موارد زیر بهبود بخشد:

اجتناب از کافئین (در قهوه، چای و نوشابه)

خوابیدن در اتاق تاریک و ساکت و تخت راحت

اجتناب از خوردن یا تماشای تلویزیون در رختخواب

برخی از پزشکان ممکن است داروهایی را برای کمک به تسکین علائم تجویز کنند، مانند:

• داروهای ضد افسردگی (به ویژه برای کمک به خواب)
• برخی از داروهای ضد تشنج
• مسکن‌ها، مانند استامینوفن یا ایبوپروفن

گاهی اوقات، فیزیوتراپی و درمان های شناختی رفتاری نیز استفاده می‌شود. فیبرومیالوژی معمولاً یک بیماری مزمن است (یعنی مدت زیادی طول می‌کشد تا بیمار خوب شود.)، اما اگر بیمار از خود به خوبی مراقبت کند و شدت آن را کاهش دهد، ممکن است خود به خود بهبود یابد.

عوارض فیبرومیالژیا

فیبرومیالوژی به طور قابل توجهی بر کیفیت زندگی فرد تأثیر می‌گذارد و منجر به عوارض مختلفی می‌شود که بر عملکرد روزانه تأثیر می‌گذارند، مانند:

• بستری شدن در بیمارستان به دلیل درد، خستگی یا علائم سلامت روان
• مشکلات حافظه و مشکل در تمرکز، که می‌تواند در کار و زندگی شخصی اختلال ایجاد کند
• افسردگی و اضطراب مرتبط با سلامتی
• مشکلات خواب
• تأثیر بر توانایی فرد در انجام تمرینات بدنی، محدود کردن توانایی عملکردی او

تشخیص فیبرومیالژیا

سابقه پزشکی: پزشک شما از شما سوالاتی می‌پرسد تا اطلاعاتی در مورد محل، شدت و مدت درد شما و همچنین هرگونه تجربه خستگی یا مشکلات شناختی کسب کند. آنها همچنین در مورد سایر بیماری‌هایی که ممکن است داشته باشید سؤال خواهند کرد، زیرا فیبرومیالوژی اغلب با سایر بیماری‌ها همراه است.

معاینه فیزیکی: پس از آن معاینه فیزیکی انجام می‌شود که در طی آن پزشک مفاصل شما را از نظر علائم سایر بیماری‌ها مانند آرتریت روماتوئید یا لوپوس معاینه می‌کند.

آزمایش‌های آزمایشگاهی: پزشک شما ممکن است آزمایش خون، آزمایش ادرار یا آزمایش‌های تصویربرداری را برای یافتن علل احتمالی علائم شما تجویز کند.

پیشگیری از فیبرومیالژیا

اگرچه نمی‌توان به طور کامل از فیبرومیالوژی پیشگیری کرد، اما روش‌های مختلفی برای مدیریت علائم و کاهش شدت آنها وجود دارد. این موارد عبارتند از:

مدیریت استرس: تدوین برنامه‌ای برای جلوگیری یا کاهش استرس و تنش عاطفی ضروری است. این می‌تواند شامل یادگیری و تمرین تکنیک‌های آرامش‌بخش مانند تمرینات تنفس عمیق باشد. روش‌های درمانی مشاوره، همچنین می‌توانند به مبارزه با استرس و یادگیری نحوه مقابله موثر با آن کمک کنند.

ورزش منظم: اگرچه ممکن است در ابتدا درد را افزایش دهد، اما ورزش تدریجی و مداوم اغلب علائم را کاهش می‌دهد. تمرینات مناسب ممکن است شامل پیاده‌روی، شنا یا ایروبیک آبی باشد.

رعایت خواب: این شامل رفتن به رختخواب و بیدار شدن در یک ساعت مشخص در هر روز، محدود کردن خواب در طول روز و ایجاد یک برنامه خواب آرامش‌بخش است. اجتناب از کافئین، نیکوتین و الکل قبل از خواب می‌تواند کیفیت خواب را بهبود بخشد.

پیروی از یک سبک زندگی سالم: خوردن غذاهای مغذی، اجتناب از محصولات دخانی و محدود کردن مصرف کافئین می‌تواند به کاهش شدت علائم فیبرومیالوژی کمک کند.

نتیجه‌گیری

فیبرومیالژیا یک بیماری پیچیده است که به طور قابل توجهی بر زندگی افراد تاثیر می‌گذارد. مراقبت از سلامتی یکی از راه حل های مدیریت فیبرومیالوژی است. این به معنای کنترل استرس، ورزش منظم و خواب خوب است. اگر فیبرومیالژیا دارید، مراجعه به پزشک ضروری است. پزشک می‌تواند به شما کمک کند و برنامه‌ای برای کنترل علائم ارائه دهد. به یاد داشته باشید که با مراقبت و حمایت مناسب، بسیاری از افراد مبتلا به فیبرومیالژیا می‌توانند زندگی کامل و فعالی داشته باشند.

سوالات متداول