اسکن هسته ای معده چگونه انجام میشود | 4 روش انجام این اسکن

آخرین به‌روزرسانی در فوریه 25, 2026 توسط گروه پزشکی ویستان

مشکلات گوارشی مانند نفخ، تهوع، احساس سنگینی بعد از غذا یا تخلیه دیرهنگام معده، برای بسیاری از بیماران آزاردهنده است. پزشکان برای تشخیص دقیق این مشکلات از روش‌های مختلفی استفاده می‌کنند که یکی از پیشرفته‌ترین و مطمئن‌ترین آن‌ها اسکن هسته ای معده است. این روش نوین تصویربرداری پزشکی به کمک رادیوداروها انجام می‌شود و امکان بررسی دقیق عملکرد معده و سرعت تخلیه غذا را فراهم می‌کند. در واقع، در حالی که آزمایش‌هایی مانند آندوسکوپی بیشتر بر ساختار داخلی معده تمرکز دارند، اسکن هسته ای معده توانایی شناسایی اختلالات حرکتی و عملکردی را دارد که در سایر روش‌ها به‌سادگی قابل مشاهده نیست.

این نوع اسکن معمولاً برای بیمارانی تجویز می‌شود که دچار علائمی همچون تهوع مزمن، استفراغ‌های مکرر، دیابت همراه با مشکلات گوارشی یا شک به بیماری‌هایی مانند گاستروپارزی هستند. فرایند انجام آن نیز بسیار ساده، غیرتهاجمی و بدون درد است؛ بیمار تنها یک وعده غذایی سبک حاوی مقدار کمی رادیودارو مصرف می‌کند و سپس با دوربین گاما، حرکت غذا در معده مرحله‌به‌مرحله ثبت و تحلیل می‌شود. با توجه به دقت بالای این روش، نتایج اسکن به پزشک کمک می‌کند تا بهترین برنامه درمانی برای بیمار انتخاب شود.

بیشتر بدانید: اسکن هسته ای سر

سی تی اسکن معده برای چیست

سی تی اسکن معده یکی از روش‌های تصویربرداری پیشرفته است که برای بررسی وضعیت معده و دستگاه گوارش استفاده می‌شود. این روش به پزشکان کمک می‌کند تا مشکلاتی مانند انسداد، التهاب، زخم‌ها یا تومورها را شناسایی کنند. در کنار سی تی اسکن، اسکن هسته ای معده نیز اطلاعات دقیق‌تری درباره عملکرد معده و سرعت تخلیه آن ارائه می‌دهد.

کاربرد سی تی اسکن معده	توضیحات	نمونه مورد استفاده
تشخیص تومورها و ضایعات معده	شناسایی توده‌ها و ناهنجاری‌های سلولی	تومور خوش‌خیم یا بدخیم معده
بررسی التهاب و زخم معده	شناسایی مناطق التهابی یا زخم‌های فعال	زخم گاستریک ناشی از باکتری H.pylori
ارزیابی انسداد یا باریک شدن مسیر معده	بررسی وجود انسداد در مسیر عبور غذا	انسداد ناشی از اسکار یا توده
برنامه‌ریزی پیش از جراحی	کمک به جراح برای تعیین محل و اندازه بافت‌های آسیب‌دیده	جراحی برداشت تومور یا معده
پیگیری درمان و تغییرات پس از آن	ارزیابی بهبود یا پیشرفت بیماری	پس از درمان دارویی یا جراحی معده

مزایای سی تی اسکن معده شامل:

• 🔹 تشخیص دقیق ضایعات و تومورها
• 🔹 بررسی ساختار داخلی معده و اطراف آن
• 🔹 کمک به برنامه‌ریزی جراحی یا درمان‌های دارویی
• 🔹 تشخیص زخم‌ها یا التهاب معده

موارد استفاده از سی تی اسکن معده:

1. بررسی درد مزمن شکم که علت آن مشخص نیست
2. بررسی خونریزی دستگاه گوارش
3. تشخیص تومورها یا توده‌های غیرطبیعی
4. کنترل وضعیت پس از عمل جراحی معده
5. ارزیابی بیماری‌های التهابی معده

در کنار سی تی اسکن، اسکن هسته ای معده یک روش غیرتهاجمی است که بیشتر روی عملکرد معده و میزان تخلیه غذا تمرکز دارد و به تشخیص اختلالات عملکردی کمک می‌کند.

دانستنی بیشتر: اسکن هسته ای ستون فقرات

اسکن معده چگونه انجام میشود

اسکن هسته ای معده با استفاده از مواد رادیواکتیو کم دوز انجام می‌شود تا عملکرد معده به صورت واقعی مشاهده شود. این روش بدون درد است و نیاز به بیهوشی ندارد. در ادامه، چهار روش اصلی انجام این اسکن توضیح داده شده است:

روش انجام اسکن معده	شرح روش	مزایا	نکات مهم
روش خوراکی (Oral Method)	بیمار ماده رادیواکتیو را همراه با غذا یا نوشیدنی می‌خورد.	✅ بدون تزریق و درد	⚠️ بیمار باید چند ساعت ناشتا باشد
تزریق وریدی (Intravenous Injection)	ماده رادیواکتیو به ورید تزریق می‌شود.	✅ تصویر دقیق عملکرد داخلی معده	⚠️ ممکن است تهوع یا سرگیجه ایجاد شود
بلع قرص یا کاپسول رادیواکتیو	بیمار قرص یا کاپسول حاوی ماده رادیواکتیو را می‌بلعد.	✅ قابل استفاده برای بزرگسال و کودکان	⚠️ ممکن است چند ساعت طول بکشد تا ماده حل شود
تصویربرداری ترکیبی (Hybrid Imaging)	ترکیب اسکن هسته‌ای و سی تی اسکن برای بررسی ساختار و عملکرد معده.	✅ ارائه دقیق‌ترین اطلاعات عملکردی و ساختاری	⚠️ نیاز به تجهیزات پیشرفته و متخصص ماهر

1. روش خوراکی (Oral Method)
   • بیمار ماده رادیواکتیو را همراه با غذا یا نوشیدنی مصرف می‌کند.
   • این روش میزان تخلیه معده و حرکت غذا در دستگاه گوارش را نشان می‌دهد.
   • ⬜ مزیت: بدون تزریق و کمترین درد
   • ⚠️ نکته: بیمار باید چند ساعت ناشتا باشد
2. روش تزریق وریدی (Intravenous Injection)
   • ماده رادیواکتیو به صورت تزریق وریدی وارد بدن می‌شود.
   • این روش بیشتر برای بررسی جریان خون و فعالیت سلول‌های معده کاربرد دارد.
   • ⬜ مزیت: تصویر دقیق‌تری از عملکرد داخلی معده
   • ⚠️ نکته: ممکن است عوارض جزئی مثل تهوع یا سرگیجه ایجاد شود
3. روش بلع قرص یا کاپسول رادیواکتیو
   • بیمار قرص یا کاپسول حاوی ماده رادیواکتیو را می‌بلعد.
   • این روش برای بررسی حرکات معده و روده و ارزیابی اختلالات تخلیه استفاده می‌شود.
   • ⬜ مزیت: قابل استفاده برای بیماران بزرگسال و کودکان
   • ⚠️ نکته: ممکن است چند ساعت طول بکشد تا ماده در معده حل شود
4. روش تصویربرداری ترکیبی (Hybrid Imaging)
   • ترکیب اسکن هسته ای با سی تی اسکن برای بررسی همزمان ساختار و عملکرد معده
   • ⬜ مزیت: ارائه دقیق‌ترین اطلاعات درباره ناهنجاری‌های عملکردی و ساختاری
   • ⚠️ نکته: نیازمند تجهیزات پیشرفته و متخصص ماهر

جهت اطلاعات بیشتر: اسکن هسته ای قلب چیست

نکات مهم قبل از اسکن هسته ای معده:

• بیمار باید چند ساعت ناشتا باشد
• مصرف برخی داروها ممکن است محدود شود
• بانوان باردار یا شیرده باید قبل از انجام اسکن به پزشک اطلاع دهند
• همراه داشتن تصاویر قبلی معده و گزارشات پزشکی به تشخیص بهتر کمک می‌کند

اسکن تخلیه معده

اسکن تخلیه معده یکی از مهم‌ترین کاربردهای اسکن هسته ای معده است که سرعت حرکت غذا از معده به روده را بررسی می‌کند. این اسکن برای تشخیص اختلالاتی مانند:

عنوان	شرح	مزایا	نکات مهم
مراحل انجام	1. بیمار یک وعده غذایی استاندارد حاوی ماده رادیواکتیو می‌خورد.2. تصاویر متوالی با دوربین گاما از معده گرفته می‌شود.3. نرم‌افزار میزان تخلیه غذا را اندازه‌گیری می‌کند.4. نتایج به پزشک ارائه می‌شود.	✅ غیرتهاجمی و بدون درد✅ تشخیص دقیق اختلالات عملکردی معده	⚠️ بیمار باید ناشتا باشد⚠️ حرکت کم در طول تصویربرداری⚠️ ارائه سابقه کامل پزشکی و دارویی
کاربرد	بررسی سرعت تخلیه غذا از معده و عملکرد آن	🔹 تشخیص کندی تخلیه معده (Gastroparesis)🔹 تشخیص انسداد جزئی یا کامل معده🔹 بررسی مشکلات ناشی از جراحی معده	⚠️ رعایت زمان‌بندی دقیق مصرف وعده غذایی حاوی ماده رادیواکتیو
مزایا	– کمک به تعیین نوع درمان دارویی یا تغذیه‌ای- امکان پیگیری اثر درمان- ارائه تصویری واقعی از عملکرد معده	✅ دقت بالا در تشخیص اختلالات عملکردی	⚠️ نوشیدن آب کافی پس از اسکن برای کاهش اثرات رادیواکتیو

• ⬜ کندی تخلیه معده (Gastroparesis)
• ⬜ انسداد جزئی یا کامل معده
• ⬜ مشکلات ناشی از جراحی معده
  استفاده می‌شود.

برای کسب اطلاعات بیشتر اسکن هسته ای از قلب مطالعه کنید.

مراحل انجام اسکن تخلیه معده:

1. بیمار یک وعده غذایی استاندارد که حاوی ماده رادیواکتیو است می‌خورد.
2. تصاویر متوالی با دوربین گاما از معده گرفته می‌شود.
3. نرم‌افزارهای مخصوص میزان تخلیه غذا از معده را اندازه‌گیری می‌کنند.
4. نتایج به پزشک ارائه شده و در صورت نیاز برنامه درمانی تعیین می‌شود.

مزایای اسکن تخلیه معده:

• 🔹 غیرتهاجمی و بدون درد
• 🔹 تشخیص دقیق اختلالات عملکردی معده
• 🔹 کمک به تعیین نوع درمان دارویی یا تغذیه‌ای
• 🔹 امکان پیگیری اثر درمان و تغییرات عملکرد معده

برای افزایش دانش بیشتر: اسکن هسته ای استخوان

توصیه‌های قبل و بعد از اسکن تخلیه معده

زمان	توصیه‌ها	توضیحات
قبل از اسکن	ناشتا بودن	بیمار باید چند ساعت قبل از اسکن چیزی نخورده باشد تا نتیجه دقیق باشد.
قبل از اسکن	محدود کردن برخی داروها	برخی داروها ممکن است سرعت تخلیه معده را تغییر دهند و باید با پزشک مشورت شود.
قبل از اسکن	اطلاع‌رسانی درباره وضعیت پزشکی	بیماری‌های مزمن، جراحی‌های قبلی یا داروهای مصرفی باید به تکنسین گزارش شود.
بعد از اسکن	ادامه فعالیت روزانه	پس از انجام اسکن، بیمار می‌تواند به فعالیت‌های معمول خود بازگردد.
بعد از اسکن	نوشیدن آب کافی	کمک به دفع سریع‌تر ماده رادیواکتیو و کاهش اثرات آن بر بدن.
بعد از اسکن	پیگیری نتایج	پزشک نتایج را بررسی کرده و در صورت نیاز برنامه درمانی یا تغذیه‌ای تعیین می‌کند.

• قبل از اسکن ناشتا بودن ضروری است
• مصرف داروهای مشخصی ممکن است محدود شود
• پس از اسکن بیمار می‌تواند فعالیت روزانه خود را از سر گیرد
• نوشیدن آب کافی برای کاهش اثرات رادیواکتیو مفید است

نکات مهم برای افزایش دقت اسکن:

• رعایت زمان‌بندی دقیق برای مصرف وعده غذایی حاوی ماده رادیواکتیو
• حرکت کم بیمار در طول تصویربرداری
• ارائه سابقه کامل پزشکی و دارویی به تکنسین

اگر بخواهیم یک جمع‌بندی دقیق از چهار روش انجام اسکن هسته ای معده ارائه دهیم:

• 🔹 روش خوراکی: برای بررسی تخلیه غذا از معده
• 🔹 تزریق وریدی: بررسی جریان خون و فعالیت سلول‌ها
• 🔹 بلع قرص/کپسول: بررسی حرکات معده و روده
• 🔹 تصویربرداری ترکیبی: بررسی همزمان ساختار و عملکرد

این روش‌ها به پزشک کمک می‌کنند تا با دقت بالا تشخیص دهد آیا معده به درستی غذا را تخلیه می‌کند یا اختلال عملکردی دارد و برنامه درمانی مناسب را تعیین کند.

بیشتر بخوانید: اسکن هسته ای ریه چیست

سی تی اسکن معده با تزریق

در برخی موارد، برای دقت بیشتر در سی تی اسکن معده، از ماده حاجب تزریقی استفاده می‌شود. این ماده به پزشک کمک می‌کند رگ‌ها، بافت‌ها و حتی تومورها بهتر دیده شوند.

عنوان	توضیحات
تعریف	سی تی اسکن معده با تزریق، روشی است که در آن از ماده حاجب تزریقی برای بهبود وضوح تصاویر و بررسی دقیق‌تر ساختار معده و رگ‌های خونی استفاده می‌شود.
هدف اصلی	افزایش دقت تشخیص تومورها، التهاب‌ها، زخم‌ها و بررسی گسترش بیماری‌ها
نحوه انجام	بیمار ماده حاجب (معمولاً حاوی ید) از طریق ورید تزریق می‌شود و سپس اسکن با اشعه ایکس انجام می‌شود تا تصاویر مقطعی واضح از معده و اندام‌های اطراف ثبت شود.
موارد کاربرد	– تشخیص و بررسی تومورهای معده – ارزیابی التهاب و زخم‌های داخلی – کمک به برنامه‌ریزی جراحی – بررسی گسترش سرطان معده
مزایا	– وضوح بالای تصاویر – امکان مشاهده دقیق رگ‌ها و بافت‌ها – کمک به تشخیص زودهنگام بیماری‌ها

🔹 مزایای سی تی اسکن معده با تزریق:

دیگر مطلب مفید: اسکن هسته ای مغز استخوان

• وضوح بیشتر تصاویر
• تشخیص بهتر تومورها و التهاب‌ها
• بررسی دقیق‌تر گسترش سرطان معده

🔹 نکات مهم قبل از تزریق:

• بیمار باید سابقه حساسیت به ید یا ماده حاجب را به پزشک اطلاع دهد.
• نوشیدن مایعات کافی بعد از اسکن برای دفع ماده حاجب ضروری است.

مزایا و معایب اسکن هسته ای معده

مانند هر روش تشخیصی، اسکن هسته ای معده هم مزایا و محدودیت‌هایی دارد.

مزایا	توضیحات
غیرتهاجمی و بدون درد	بیمار تنها یک وعده غذایی یا مایع نشاندار مصرف می‌کند و نیازی به برش یا ورود ابزار به بدن ندارد.
دقت بالا در بررسی عملکرد معده	این اسکن می‌تواند تخلیه غذا و حرکت معده را به‌صورت مرحله‌ای و دقیق نشان دهد.
تشخیص اختلالات حرکتی معده	مانند گاستروپارزی، اختلالات ناشی از دیابت یا بعد از جراحی معده.
کمک به برنامه درمانی مناسب	نتایج اسکن به پزشک کمک می‌کند بهترین روش درمانی را انتخاب کند.

✔ مزایا:

• بدون درد و غیرتهاجمی
• ارزیابی عملکرد واقعی معده
• حساسیت بالا برای تشخیص گاستروپارزی

❌ معایب:

• استفاده از مقدار کمی اشعه
• نیاز به زمان طولانی‌تر نسبت به سی تی اسکن
• محدودیت استفاده در زنان باردار

مراقبت‌های قبل و بعد از اسکن هسته ای معده

برای داشتن بهترین نتیجه، رعایت برخی نکات ضروری است:

زمان	مراقبت‌ها	توضیحات
قبل از اسکن	ناشتا بودن	معمولاً ۴ تا ۶ ساعت قبل از اسکن غذا مصرف نشود.
	پرهیز از داروهای خاص	داروهایی که ممکن است حرکت معده را تغییر دهند، طبق توصیه پزشک قطع شود.
	خودداری از کافئین و دخانیات	مصرف کافئین و سیگار می‌تواند نتایج اسکن را تحت تاثیر قرار دهد.
	اطلاع‌رسانی به پزشک	سابقه حساسیت، بیماری‌های مزمن و بارداری یا شیردهی باید اعلام شود.
بعد از اسکن	نوشیدن مایعات کافی	کمک به دفع رادیودارو از بدن و کاهش باقی‌ماندن آن در معده.
	محدودیت تماس با نوزادان و زنان باردار	طی چند ساعت اول بهتر است تماس طولانی نزدیک با آن‌ها اجتناب شود.
	بازگشت به فعالیت روزمره	معمولاً بعد از اسکن می‌توان به کارهای روزمره بازگشت، مگر توصیه خاص پزشک.
	پیگیری نتایج	نتایج توسط متخصص پزشکی هسته‌ای تحلیل شده و برای پزشک معالج ارسال می‌شود.

🔸 قبل از اسکن:

• ناشتا بودن (۴ تا ۶ ساعت)
• خودداری از مصرف دخانیات و کافئین
• مشورت درباره داروهای مصرفی

🔸 بعد از اسکن:

• نوشیدن مایعات فراوان برای دفع رادیودارو
• پرهیز از تماس نزدیک طولانی‌مدت با نوزادان و زنان باردار طی چند ساعت اول
• بازگشت سریع به زندگی روزمره بدون محدودیت خاص

A gastric emptying study tells healthcare providers how well your stomach muscles are working. Your stomach muscles coordinate to move food through in a controlled and systematic way. If they’re healthy, food empties from your stomach into your intestines within a normal time range. If it doesn’t, you have rapid or delayed gastric emptying.

آزمایش تخلیه معده به ارائه دهندگان خدمات درمانی نشان می‌دهد که عضلات معده شما چقدر خوب کار می‌کنند. عضلات معده شما برای انتقال غذا به روشی کنترل شده و منظم با هم هماهنگ هستند. اگر آنها سالم باشند، غذا در یک بازه زمانی طبیعی از معده شما به روده‌ها تخلیه می‌شود. اگر اینطور نباشد، تخلیه معده شما سریع یا با تأخیر است.

منبع: https://my.clevelandclinic.org/

چه کسانی به اسکن هسته ای معده نیاز دارند؟

اسکن هسته ای معده برای همه افراد ضرورت ندارد و معمولاً فقط در شرایط خاص تجویز می‌شود. این روش دقیق و غیرتهاجمی، عملکرد معده و سرعت تخلیه غذا را بررسی می‌کند و به پزشک کمک می‌کند تا اختلالات حرکتی معده را تشخیص دهد. موارد اصلی که نیاز به این اسکن وجود دارد عبارتند از:

✅ افرادی با مشکلات گوارشی مزمن

• افرادی که دچار تهوع مداوم یا استفراغ‌های مکرر هستند
• کسانی که پس از صرف غذا دچار نفخ شدید یا احساس سنگینی می‌شوند
• افرادی که تغییرات غیرعادی در عادات تغذیه و هضم غذا دارند

✅ بیماران دیابتی

• دیابت طولانی‌مدت می‌تواند باعث گاستروپارزی (تخلیه کند معده) شود
• این بیماران معمولاً دچار اختلال در کنترل قند خون هستند و اسکن هسته ای معده به شناسایی مشکل کمک می‌کند

✅ افراد پس از جراحی معده

• بیمارانی که جراحی‌هایی مانند بای‌پس معده یا جراحی‌های درمان چاقی انجام داده‌اند
• بررسی عملکرد معده بعد از عمل برای تشخیص تخلیه کند یا سریع غذا ضروری است

✅ بیمارانی با شک به انسداد یا اختلال حرکتی معده

• افرادی که پزشک به دلیل انسداد جزئی یا اختلال حرکتی معده مشکوک است
• اسکن هسته ای معده به شناسایی دقیق محل و میزان اختلال کمک می‌کند

✅ سایر موارد خاص

• بررسی اثرات داروهایی که می‌توانند حرکت معده را کاهش یا افزایش دهند
• افرادی که علائم آن‌ها با روش‌های دیگر تشخیصی مشخص نشده است

💡 نکته مهم: اسکن هسته ای معده غیرتهاجمی و بدون درد است و معمولاً برای اکثر بزرگسالان و کودکان ایمن است، اما زنان باردار و شیرده باید با نظر پزشک انجام دهند.

نتیجه

اسکن هسته ای معده یکی از دقیق‌ترین و کاربردی‌ترین روش‌های تشخیصی در پزشکی مدرن است که امکان بررسی عملکرد واقعی معده و سرعت تخلیه غذا را فراهم می‌کند. این روش به‌ویژه برای بیمارانی که دچار علائمی مانند تهوع، استفراغ‌های مکرر، نفخ یا مشکلات گوارشی ناشی از دیابت و جراحی‌های معده هستند، اهمیت بالایی دارد.

مزیت اصلی اسکن در مقایسه با روش‌هایی مانند آندوسکوپی و سی‌تی‌اسکن این است که عملکرد معده را به‌صورت پویا و مرحله‌به‌مرحله نشان می‌دهد. هرچند استفاده از مقدار کمی رادیودارو در این روش وجود دارد، اما ایمن بوده و خطری برای بیمار به همراه ندارد. در نهایت، می‌توان گفت که اسکن هسته ای معده ابزاری ارزشمند برای پزشکان در مسیر تشخیص دقیق و انتخاب بهترین درمان برای بیماران محسوب می‌شود.

پرسش‌های رایج