آرتروز زانو(استئوآرتریت) چیست و شامل چه مراحلی می باشد؟

آخرین به‌روزرسانی در فوریه 26, 2026 توسط دکتر فهیمه تفتی متخصص طب فیزیکی ستون فقرات و عصب و عضله – نظام پزشکی 160531

مفصل زانو مفصلی است که بیشتر در معرض پوکی استخوان قرار دارد. آرتروز زانو معمولاً در بزرگسالان مسن رخ می‌دهد، اما می‌تواند افراد جوان‌تر را نیز تحت تاثیر قرار دهد، چه به دلیل عوامل ژنتیکی، آسیب یا عفونت، یا افزایش وزن ایجاد می شود. در این مقاله، در مورد مهمترین علل آرتروز زانو، علائم، روش‌های تشخیص و درمان آن بحث خواهیم کرد.

آرتروز زانو (استئوآرتریت) چیست؟

استئوآرتریت شایع‌ترین نوع آرتروز است. این بیماری می‌تواند هر مفصلی را در بدن تحت تاثیر قرار دهد، اما زانو مفصلی است که بیشتر از همه تحت تأثیر آرتروز قرار می‌گیرد. آرتروز زانو باعث ساییدگی غضروف بین مفاصل خواهد شد و منجر به درد، تورم و سفتی می‌شود. این بیماری می‌تواند اثرات منفی زیادی بر عملکرد حرکتی بیمار داشته باشد و ممکن است حتی قادر به انجام فعالیت‌های عادی مانند راه رفتن یا بالا رفتن از پله‌ها نباشند.

استئوآرتریت یا آرتروز زانو معمولاً بعد از سن 45 سالگی رخ می‌دهد و می‌تواند هم مردان و هم زنان را تحت تاثیر قرار دهد، اما در زنان شایع‌تر است.

مراحل آرتروز زانو

چهار مرحله از آرتروز زانو وجود دارد که ممکن است زانو را تحت تأثیر قرار داده و باعث بیماری آرتروز شود:

1. مرحله 1

در مرحله اول، خارهای استخوانی کوچک به نام آرتروز اغلب در ناحیه زانو شروع به رشد می‌کنند. این خارها اغلب در جایی که استخوان‌ها در مفصل به هم می‌رسند، ایجاد می‌شوند و ممکن است آسیب جزئی به غضروف وارد شود.

افراد مبتلا به آرتروز زانو در مرحله اول معمولاً هیچ درد یا ناراحتی را تجربه نمی‌کنند، زیرا ساییدگی و پارگی اجزای مفصل بسیار جزئی است. مفصل در عکس‌برداری با اشعه ایکس طبیعی به نظر می‌رسد.

2. مرحله 2

فرد مبتلا به آرتروز زانو ممکن است در مرحله دوم علائمی را مشاهده کند که با تمام موارد زیر مشخص می‌شود:

برخی از علائم ساییدگی و پارگی را می‌توان در عکس‌برداری با اشعه ایکس و سایر آزمایش‌های مفصل زانو مشاهده کرد که ممکن است افزایش رشد خارهای استخوانی و کاهش ضخامت غضروف را نشان دهد.

فضای بین استخوان‌ها طبیعی باقی می‌ماند، اما ناحیه‌ای که استخوان‌ها و بافت به هم می‌رسند ممکن است شروع به سخت شدن کند و اندازه و تراکم استخوان‌ها را افزایش دهد. در این مرحله، یک لایه نازک استخوان در زیر غضروف مفاصل ایجاد می‌شود که ناحیه اطراف مفصل زانو شروع به سفت شدن می‌کند و باعث درد هنگام نشستن طولانی مدت می‌شود.

با وجود آسیب به زانو، استخوان‌ها به دلیل وجود مایع سینوویال که به کاهش اصطکاک و پشتیبانی از حرکت زانو کمک می‌کند، به یکدیگر ساییده نمی‌شوند.

۳. مرحله سوم

مرحله سوم آرتروز زانو با تمام موارد زیر مشخص می‌شود:

آسیب به غضروف افزایش می‌یابد.

فاصله بین استخوان‌ها باریک می‌شود و شروع به رشد به سمت بیرون می‌کند.

نشانه‌های آرتروز به وضوح در اشعه ایکس قابل مشاهده است.

در این مرحله، بیمار در طول فعالیت‌های روزانه مانند دویدن، راه رفتن، زانو زدن و خم شدن، درد و ناراحتی را تجربه می‌کند.

بیمار پس از نشستن طولانی مدت یا هنگام بیدار شدن از خواب، دچار سفتی مفصل می‌شود. 

هنگامی که بافت‌های پوشاننده مفصل ملتهب می‌شوند، مایع سینوویال اضافی تولید می‌شود که منجر به افزایش تورم می‌شود.

۴. مرحله ۴

مرحله چهارم پیشرفته‌ترین مرحله آرتروز زانو است که به وضوح در تصاویر اشعه ایکس قابل مشاهده است. فضای بین استخوان‌های مفصل همچنان باریک، و باعث می‌شود غضروف تقریباً به طور کامل از بین برود و منجر به موارد زیر شود:

• افزایش سفتی مفصل.

• اکفزایش التهاب.

کاهش مایع سینوویال، که از اصطکاک بین استخوان‌ها و بافت‌ها در مفصل جلوگیری می‌کند، درنتیجه باعث افزایش درد در حین فعالیت‌های سبک می‌شود.

علل آرتروز زانو

شایع‌ترین علت آرتروز زانو، افزایش سن است. همه ما با افزایش سن به درجاتی از آرتروز مبتلا می‌شویم، اما عوامل خطر دیگری نیز وجود دارند که احتمال ابتلا به آن را در سنین پایین‌تر افزایش می‌دهند. این عوامل عبارتند از:

عوامل ژنتیکی	عوامل ژنتیکی مانند جهش های ژنتیکی خاص یا ناهنجاری های ژنتیکی در شکل استخوان‌های اطراف مفصل زانو ایجاد می‌شود.
افزایش وزن	وزن اضافی به مفاصل بدن، به ویژه زانوها، فشار وارد می‌کند و خطر ابتلا به آرتروز زانو را افزایش می‌دهد.
جنسیت	زنان 55 سال یا بالاتر بیشتر از مردان در معرض ابتلا به آرتروز زانو هستند.
انجام ورزش‌های خاص	ورزشکارانی که ورزش‌های خاصی مانند فوتبال، تنیس یا دویدن در مسافت‌های طولانی انجام می‌دهند، ممکن است بیشتر در معرض ابتلا به آرتروز زانو باشند.

علائم آرتروز زانو

علائم آرتروز زانو به آرامی ایجاد می‌شوند و با گذشت زمان بدتر می‌شوند، از جمله موارد زیر:

درد	بیمار هنگام حرکت و گاهی اوقات هنگام نشستن احساس درد می‌کند.
سفتی یا خشکی	بیمار ممکن است در زانو احساس سفتی کند، به خصوص صبح‌ها یا بعد از نشستن طولانی مدت.
تورم	زانوها از همه طرف یا از یک طرف متورم می‌شوند.
از دست دادن حرکت	بیمار ممکن است به مرور زمان توانایی خم و راست کردن کامل زانوها را از دست بدهد.
صدای تق تق زانو	بیمار ممکن است صدای تق تق در زانوها بشنود، به خصوص هنگام حرکت یا بالا رفتن از پله‌ها.

تشخیص آرتروز زانو

تشخیص آرتروز زانو با معاینه فیزیکی، مشاهده علائم و گرفتن سابقه پزشکی و خانوادگی آغاز می‌شود. پزشک همچنین در مورد فعالیت‌هایی که درد را تشدید می‌کنند سوال می‌کند تا مشخص شود که آیا تشخیص آرتروز زانو است یا خیر.

پزشک همچنین ممکن است تعدادی آزمایش دیگر از جمله موارد زیر را تجویز کند:

عکسبرداری با اشعه ایکس: این آزمایش‌ها می‌توانند آسیب به استخوان‌ها و غضروف یا وجود خارهای استخوانی را نشان دهند.

اسکن MRI: این آزمایش‌ها زمانی استفاده می‌شوند که اشعه ایکس علت مشخصی برای درد مفاصل نشان نمی‌دهد.

آزمایش خون: پزشک می‌تواند از این آزمایش‌ها برای رد سایر بیماری‌هایی که ممکن است باعث درد شوند، مانند آرتریت روماتوئید، نوع دیگری از آرتریت ناشی از اختلال سیستم ایمنی، استفاده کند.

درمان آرتروز زانو

هدف اصلی درمان آرتروز زانو، تسکین درد و افزایش تحرک زانو است. روش‌های مختلفی وجود دارد که می‌توانند در این امر کمک کنند، از جمله موارد زیر:

کاهش وزن	کاهش وزن اضافی به کاهش فشار روی مفصل زانو کمک می‌کند و در نتیجه درد زانو ناشی از آرتروز را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد.
ورزش	ورزش به تقویت اطراف زانو کمک می‌کند و باعث پایداری بیشتر مفصل و کاهش درد می‌شود.
استفاده از مسکن‌ها و داروهای ضدالتهاب	شامل مسکن‌های بدون نسخه مانند استامینوفن، ایبوپروفن یا ناپروکسن می‌شوند.
تزریق کورتیکواستروئید یا اسید هیالورونیک به زانو	استروئیدها به عنوان عوامل ضد التهاب عمل می‌کنند، در حالی که اسید هیالورونیک مفاصل را روان می‌کند و آنها را انعطاف‌پذیرتر می‌کند.
فیزیوتراپی	فیزیوتراپی می‌تواند به بیماران مبتلا به آرتروز زانو در انجام فعالیت‌های روزانه‌شان کمک کند.
جراحی	در صورت عدم موفقیت سایر درمان‌ها، ممکن است جراحی در نظر گرفته شود.

عوارض آرتروز زانو

استئوآرتریت زانو به آرامی و طی سالیان متمادی ایجاد می‌شود و معمولاً فقط باعث تغییرات جزئی در یک قسمت از زانو می‌شود. با این حال، در برخی موارد، غضروف می‌تواند آنقدر شدید ساییده شود که دیگر انتهای استخوان‌ها را نپوشاند و باعث شود که آنها به یکدیگر ساییده شوند.

از بین رفتن غضروف، فرسایش استخوان و خارهای استخوانی می‌توانند شکل مفصل را تغییر دهند و باعث شوند استخوان‌ها از موقعیت طبیعی خود خارج شوند و یک توده پر از مایع در پشت زانو ظاهر شود.

بیشتر بدانید= تزریق کورتون به زانو

انواع آرتروز زانو چیست؟

انواع مختلفی از آرتروز زانو وجود دارد، از جمله:

استئوآرتریت: این شایع‌ترین نوع آرتروز زانو است. همچنین نوعی آرتروز دژنراتیو در نظر گرفته می‌شود. زیرا معمولاً افراد را پس از ۵۰ سالگی تحت تأثیر قرار می‌دهد. در این حالت، غضروف مفصل به تدریج ساییده می‌شود. با افزایش ساییدگی، صافی خود را از دست می‌دهد و زبرتر می‌شود و فضای بین استخوان‌ها را کاهش می‌دهد. این امر منجر به ساییدگی استخوان‌ها به یکدیگر می‌شود و در نتیجه برآمدگی‌های بزرگ و دردناک ایجاد می‌شود.

آرتریت روماتوئید: این نوع آرتروز یک بیماری مزمن است که می‌تواند هر مفصلی در بدن را تحت تأثیر قرار دهد. در این حالت، غشای سینوویال پوشاننده مفصل زانو شروع به بزرگ شدن می‌کند و باعث درد و سفتی می‌شود. این بیماری یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به اشتباه به بدن حمله می‌کند و به بافت‌هایی مانند غضروف و رباط‌ها آسیب می‌رساند و استخوان‌ها را تضعیف می‌کند.

آرتریت بعد از حادثه: در بسیاری از موارد، بیمار می‌تواند سال‌ها پس از شکستگی، دچار آرتروز در مفصل زانو شود. در موارد مختلف، آرتروز می‌تواند پس از پارگی مینیسک یا هرگونه آسیب به رباط‌ها که باعث ناپایداری و ساییدگی مفصل زانو می‌شود، رخ دهد و به مرور زمان منجر به آرتروز در مفصل زانو شود.

درمان غیر جراحی

فیزیوتراپی: عضلات پا را تقویت می‌کند و به انعطاف‌پذیری و حرکت کردن پاها کمک می‌کند. پزشک همچنین ممکن است تمریناتی را برای کمک به بیمار در انجام فعالیت‌های روزانه تجویز کند.

تغییر سبک زندگی: بیمار می‌تواند از تمریناتی که به زانو فشار وارد می‌کنند، مانند تنیس یا دویدن، به فعالیت‌های ساده‌تری مانند پیاده‌روی یا دوچرخه‌سواری ترجیح دهد.

ابزارهای کمکی: اگر بیمار از هرگونه وسیله کمکی مانند عصا، پوشیدن کفش، پدهای ضربه‌گیر یا حتی پوشیدن زانوبند استفاده کند، این امر به طور قابل توجهی به تثبیت زانو کمک می کند، به خصوص اگر التهاب در یک طرف زانو ثابت باشد.

سایر درمان‌ها: درمان‌هایی مانند داروها، یخ و بانداژها برای کاهش درد و کمک به مقابله با آرتروز زانو وجود دارد. انواع مختلفی از داروها وجود دارد و پزشک بسته به شدت التهاب و وضعیت بیمار، مناسب‌ترین درمان را انتخاب خواهد کرد.

این داروها عبارتند از:

استامینوفن: این مسکن بدون نسخه و در کاهش درد آرتروز زانو بسیار موثر است. با این حال، به دلیل تداخل با سایر داروها می‌تواند عوارض جانبی ایجاد کند. بنابراین، بیماران باید در مورد عوارض جانبی احتمالی با پزشک خود صحبت کنند و او را از وضعیت خود و تمام داروهایی که مصرف می‌کنند، به طور مفصل مطلع سازند.

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs): داروهای مختلفی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن، درد را تسکین می‌دهند و نیازی به نسخه ندارند. انواع خاصی از NSAIDs وجود دارند که به طور قابل توجهی به کاهش درد آرتروز زانو کمک می‌کنند، اما قبل از مصرف آنها باید با پزشک خود مشورت کنید، به خصوص اگر سابقه حمله قلبی، سکته مغزی، آنژین صدری، لخته شدن خون، فشار خون بالا دارید یا به آسپرین، داروهای سولفا یا NSAIDs حساسیت دارید.

استروئیدها یا کورتیزون: این داروها به زانو تزریق می‌شوند تا درد و التهاب را به طور قابل توجهی کاهش دهند، اما متأسفانه اثرات آنها طولانی مدت نیست. پزشکان معمولاً این تزریقات را فقط سه یا چهار بار در سال تجویز می‌کنند، زیرا مصرف بیش از حد می‌تواند بیمار را در معرض عفونت‌های طولانی مدت قرار دهد و آسیب مفصلی را افزایش دهد.

داروهای ضد روماتیسمی: این داروها برای آرتریت روماتوئید استفاده می‌شوند. با این حال، بیماران ممکن است دوز دارو را کاهش دهند، تا از فعالیت بیش از حد سیستم ایمنی جلوگیری شود.

گلوکزامین و کندرویتین سولفات: این مواد به طور طبیعی در غضروف مفصل وجود دارد و به عنوان مکمل‌های غذایی برای کاهش درد تجویز می‌شوند. با این حال، باید پس از مشورت با پزشک مصرف شوند زیرا عوارض جانبی زیادی دارند که می‌توانند بر بیمار تأثیر منفی بگذارند.

درمان جراحی

این روش در صورتی استفاده می‌شود که بیمار به هیچ درمان غیرجراحی پاسخ ندهد. در موارد زیر به چند نوع از درمان های جراحی آرتروز زانو اشاره می کنیم: 

آرتروسکوپی: آرتروسکوپی در بسیاری از موارد آرتروز زانو استفاده نمی‌شود، اما در مواردی پزشک  مجبور باشد از آرتروسکوپی استفاده کند. به عنوان مثال، هنگامی که بیمار از آرتروز با پارگی منیسک دژنراتیو رنج می‌برد، جراحی آرتروسکوپی برای درمان پارگی منیسک انجام می‌شود.

پیوند غضروف: در این جراحی، جراح بافت غضروف سالم و طبیعی را از قسمت دیگری از زانو یرای پر کردن سوراخ منیسک برمی‌دارد. 

سینووکتومی: پوشش مفصلی آسیب‌دیده ناشی از آرتریت روماتوئید برای کاهش درد و تورم برداشته می‌شود.

استئوتومی: در این روش، استخوان ساق و ران بریده شده و سپس برای کاهش فشار روی مفصل زانو تغییر شکل داده می‌شوند. این جراحی برای بیمارانی که فقط در یک طرف مفصل زانو در مراحل اولیه آرتروز هستند، انجام می‌شود.

تعویض کامل زانو: در این جراحی، پزشک تمام استخوان و غضروف آسیب‌دیده را با سطوح مفصلی فلزی یا پلاستیکی جدید جایگزین می‌کند تا عملکرد زانو را بازیابی کند.

پزشکان همیشه تلاش می‌کنند مشکلات آرتروز زانو را بدون دخالت جراحی حل کنند، بنابراین تشخیص زودهنگام و مشاوره با پزشک گام‌های اساسی برای درمان هستند.

بیشتر بدانید= درمان غیر جراحی زانو

درد زانو می‌تواند به دلایل زیادی رخ دهد، از جمله:

رباط‌ها: اگرشما جزو افرادی باشید که بیش از حد استفاده شوند، مانند ورزشکارانی که مرتباً از زانوهای خود استفاده می‌کنند، این می‌تواند باعث می شود که تاندون کشکک زانو سخت‌تر کار کند. التهاب یا تصادفات در طول ورزش یا تمرین می‌تواند باعث این امر شود. ضربه‌های شدید ناشی از ورزش می‌تواند باعث زمین خوردن و پیچ خوردن زانو شود. این می‌تواند باعث پارگی رباط اطراف زانو یا رباط صلیبی قدامی شود که منجر به درد و تورم زانو می‌شود.

غضروف: غضروف نیز مانند پارگی منیسک، یکی از علل شایع درد زانو است. این می‌تواند با تاندونیت کشکک زانو ترکیب شود. این می‌تواند ناشی از استفاده مکرر یا ضربات مکرر باشد که باعث التهاب یا ساییدگی در ناحیه غضروف می‌شود. خم شدن منظم زانو، چمباتمه زدن یا استفاده از مفصل زانو برای بالا و پایین رفتن از پله‌ها، و همچنین ضعف عمومی عضلات در باسن و پاها، همگی می‌توانند باعث درد زانو شوند. در صورت بروز آسیب جدی، غضروف ممکن است به قطعاتی شکسته و به مفصل زانو ساییده شود (بدنه شل).

غضروف مفصلی: مشکلات غضروف مفصلی می‌تواند به دلیل تخریب مواد دیسک به دلیل استفاده و افزایش سن رخ دهد. در صورت عدم درمان، غضروف همچنان به خود ساییده می‌شود و باعث ساییدگی و پارگی مداوم می‌شود که منجر به آرتروز می‌شود. با این حال، دلایل دیگری مانند زمین خوردن یا وضعیت‌های نامناسب بدن، می‌تواند باعث شود دیسکی که از قبل تخریب شده است، شدیدتر شود. با این حال، در افراد جوان‌تر، تخریب دیسک گردن مشکلی ایجاد نمی‌کند. اگر در حین ورزش دچار حادثه یا آسیب شوید، این می‌تواند باعث پارگی دیسک گردن و درد زانو شود که می‌تواند در افراد از هر جنس و سنی نیز رخ دهد.

استئوآرتریت: درد نیز وجود خواهد داشت. اغلب با درد در مفصل زانو شروع می‌شود. اگر تخریب شدیدتر شود، باعث درد در سراسر زانو می‌شود. استئوآرتریت ممکن است در اثر آسیب به قسمت‌های مختلف مفصل زانو، مانند رباط‌ها یا دیسک‌ها ایجاد شود. در صورت عدم درمان، می‌تواند در اثر آسیب به سایر قسمت‌های مفصل زانو، مانند رباط‌ها یا دیسک‌ها ایجاد شود.

آیا آرتروز می‌تواند بر سایر مفاصل بدن تأثیر می کند؟

بله، آرتروز می‌تواند بر سایر مفاصل بدن تأثیر بگذارد، به خصوص اگر درمان نشود.

وقتی آرتروز در بدن شما ظاهر می‌شود، می‌تواند به سرعت به سایر مفاصل گسترش یابد و منجر به بدتر شدن علائم شود. علائمی که ممکن است هنگام گسترش آرتروز به سایر مفاصل رخ دهند. این علائم شامل درد، قرمزی و تورم است. این علائم باید جدی گرفته شوند و افراد باید برای جلوگیری از گسترش بیشتر آرتروز در سراسر بدن به پزشک مراجعه کنند.

آیا آرتروز می‌تواند بر ستون فقرات تأثیر بگذارد؟

آرتروز می‌تواند بر ستون فقرات تأثیر بگذارد و باعث درد و سفتی شدید در این ناحیه شود. این می‌تواند منجر به از دست دادن انعطاف‌پذیری ستون فقرات و مشکل در حرکت شود. همچنین می‌تواند باعث اختلال در اندام‌هایی شود که به این ناحیه وابسته هستند، مانند روده و مثانه.

آیا آرتریت روماتوئید می‌تواند باعث درد عصبی شود؟

بله، آرتروز می‌تواند باعث درد عصبی شود، به خصوص اگر اعصاب نزدیک مفصل آسیب دیده تحت تاثیر قرار گیرند.

عوامل متعددی وجود دارند که بر ایجاد درد عصبی ناشی از آرتروز تأثیر می‌گذارند، از جمله شدت التهاب، پیشرفت بیماری و نوع مفصل آسیب‌دیده می باشند. گسترش آرتروز از یک مفصل به مفصل دیگر یا تبدیل شدن به یک بیماری مزمن می‌تواند اعصاب اطراف را تحریک و آسیب برساند و منجر به درد عصبی شود. علاوه بر این، عفونت‌های مکرر می‌توانند احتمال آسیب عصبی را افزایش داده و شدت درد را بدتر کنند.

سخن نهایی

آرتروز زانو یک مشکل شایع زانو است که معمولاً با درد، سفتی مفصل و مشکل در انجام حرکات خاص همراه است. آرتروز را می‌توان با درمان‌های غیرجراحی تسکین داد، اما در برخی موارد، ممکن است جراحی ضروری باشد.

سوالات متداول